Towarzystwo Gimnastyczne „Sokół” w Grudziądzu.

Początki Sokoła  grudziądzkiego zostały opisane w publikacji „1894-1934 -Jednodniówka  sokoła z okazji czterdziestolecia Towarzystwa Gimnastycznego Sokół I w Grudziądzu”. Do tego dokumentu dotarłem na stronie biblioteki cyfrowej EUROPEANA.

Wśród polskich patriotów w Grudziądzu (w mieście najbardziej  zgermanizowanym na Pomorzu Gdańskim) też dojrzewało poczucie odrębności narodowej. Przy polskim Towarzystwie Przemysłowym w 1894 roku powstał w głębokiej konspiracji oddział „Sokół”. Młodzież spotykała się dla sportu oraz w celu towarzyskim i kulturalnym. Władze pruskie ograniczały rozwój grudziądzkiego gniazda gimnastycznego, bo dobrze rozumiały cel tej organizacji, której idea z Czech przez Galicję, następnie przez Wielkopolskę i Kujawy dotarła na Pomorze. A dzięki odwadze redaktora „Gazety Grudziądzkiej” Wiktora Kulerskiego – w czasach budzącej się tożsamości narodowej - idea i działalność grudziądzkiego „Sokoła”  nabrała rozmachu.

Już rok później - w 1895 roku - ukonstytuował się zarząd Towarzystwa pod przewodnictwem Wiktora Kulerskiego. W pierwszych latach działalność polskiego „Sokoła” była niezmiernie utrudniona. Policja pruska próbowała robić trudności w publicznej działalności.

A w okresie międzywojennym nasz „Sokół” mocno się umocnił, utworzono wiele sekcji sportowych, wśród których istniała też sekcja kolarska. Ale najbardziej znaną miał sekcję kajakową z własną przystanią.

W pierwszych latach po przyłączeniu Grudziądza do wolnej Polski - a było to w 1920 roku - sport uprawiało tylko Towarzystwo Gimnastyczne "Sokół", które posiadało wiele sekcji sportowych (w tym kolarską) i Klub Sportowy "Powiwoj" (tylko z sekcją piłkarską).

A w 1923 r. powstał klub „Olimpia”, w której też utworzono również sekcję cyklistów (kolarską). Coraz bardziej zaczął się w naszym mieście stawały się modne motocykle i w związku z tym rodził się sport motorowy. W „Olimpii” w 1924 utworzono sekcję motorową (motocyklową). W 1926 r. na stadionie „Olimpii” oddano do użytku tor kolarsko-motorowy, na którym odbywały się zawody kolarskie i wyścigi motocyklowe. Sport motocyklowy w Grudziądzu stał się bardzo popularny, a w 1926 w nasze miasto gościło działaczy motorowych z całej Polski. Na tym spotkaniu w Grudziądzu doszło do zjednoczenia klubów motorowych w Polski Związek Motorowy z siedzibą w Warszawie.